Avrupa Birliği'nin doğu sınırlarında, özellikle Slovakya, Macaristan ve Polonya'da, Ukrayna'nın geniş hatlı rayları ile AB'nin standart hatlı rayları arasında dökme ve intermodal malların aktarımını kolaylaştıran birkaç önemli demiryolu terminali bulunmaktadır. Bu tesisler, farklı demiryolu hat sistemleri arasında mal akışını sürdürmek için gereklidir.
İster savaş sırasında Ukrayna'nın desteklenmesi, ister Ukrayna'dan hammadde tarım ve sanayi ürünlerinin ihracatı, isterse Ukrayna'nın savaş sonrası planlanan toparlanma ihtiyaçları söz konusu olsun, demiryolu ağının Avrupa yakasında gelecekte yaşanması muhtemel tıkanıklıkları önlemek için kaynakların stratejik bir şekilde tahsis edilmesi kritik önem taşımaktadır.
Ukrayna (1,520 mm) ve AB standardı (1,435 mm) arasındaki farklı demiryolu gabarileri, malların her sisteme uyarlanmış trenler arasında aktarılması için aktarma tesisleri gerektirmektedir. Bu merkezler kuru liman işlevi görerek ticaret akışlarının sürekliliğini desteklemektedir.
Slovakya
- Čierna nad Tisou: Slovakya-Ukrayna sınırında yer alan bu terminal, Çekya ve Avusturya'ya giden demir cevheri başta olmak üzere çeşitli malların transferini gerçekleştirmektedir. Bu konum, geniş ve standart hatların kesiştiği kritik bir kavşak görevi görerek yılda milyonlarca ton malın taşınmasına olanak sağlamaktadır.
- Dobrá Terminali: Ukrayna sınırı yakınında bulunan ve Čierna nad Tisou'ya bağlı olan Dobrá Kombine Taşımacılık Terminali, ZSSK Cargo ortaklığıyla Bulk Transshipment Slovakia tarafından yönetilmektedir. Tesis, Asya ve Avrupa arasında intermodal taşımacılığı desteklemekte ve birden fazla operatöre hizmet sunmaktadır. Terminal son birkaç yıldır Ukrayna tarım ürünleri aktarması için de kullanılıyor.
- Košice'deki Interport Terminali: Interport terminali, saatlik 250 ton kapasiteli bir tahıl aktarma tesisinin inşası da dahil olmak üzere modern bir lojistik merkezi haline gelmek için 53 milyon Euro'luk AB finansmanıyla desteklenen bir dönüşümden geçiyor. Košice'nin stratejik konumu Adriyatik ve Kuzey Denizi limanlarına giden koridorlara hizmet ediyor ve kombine taşımacılık aktarma kapasiteleri için kapsamlı bir genişletme çalışması devam ediyor. Terminal, demir cevheri taşımacılığı için kullanılan Košice'deki çelik fabrikasının yanındaki geniş hatlı demiryolu hattı ile Ukrayna sınırına bağlanmaktadır.
Macaristan
- Záhony Bölgesi: Macaristan-Ukrayna sınırında yer alan Záhony bölgesi, Ukrayna'nın geniş hatlarının Macaristan'ın standart hat altyapısıyla buluştuğu aktarma tesislerini içermektedir. Bölge, aktarma kabiliyetlerini ve sınır kontrol verimliliğini arttırmak için AB finansmanıyla desteklenen kapasite geliştirmelerinden geçmektedir.
- Fényeslitke'deki East-West Gate (EWG) Terminali: Avrupa'nın en büyük ve en modern kara tabanlı intermodal terminali olarak lanse edilen EWG, Macaristan'ın standart hatlı ve Ukrayna'nın geniş hatlı demiryollarının kesiştiği noktada faaliyet göstermekte ve iki sistem arasında konteyner aktarımını kolaylaştırmaktadır. Rus Macar konsorsiyumu tarafından inşa edilen bu yüksek kapasiteli terminal yeterince kullanılmamaktadır.
Polonya
Ukrayna sınırının Polonya tarafında, çok sayıda demiryolu tabanlı aktarma terminali, yükün AB'ye taşınması için hayati öneme sahip geçitler olarak hizmet vermektedir.
Bunların en büyüğü olan PKP LHS Hrubieszów Terminali, geniş hatlı Linia Hutnicza Szerokotorowa üzerinde yer almakta ve dökme mallar (demir cevheri ve kömür gibi), tarımsal ürünler, metaller taşımakta ve konteyner aktarma kapasitesine sahiptir.
Bir diğer önemli geçit olan Dorohusk, geniş ve standart hatlı demiryolu arasında çoklu yük yeniden yüklemesi (konteynerler dahil) sunmaktadır. Medyka (Przemyśl yakınında) ve Werchrata'daki daha küçük tesisler, konteynerler için daha sınırlı kapasiteye sahip olmalarına rağmen, kereste, inşaat malzemeleri ve bazı tarımsal ürünler gibi yerel yük akışlarında uzmanlaşmıştır.
Daha içeride, ancak yine de geniş hat üzerinde bulunan Euroterminal Sławków, LHS üzerinden doğrudan Hrubieszów'a bağlanan yüksek hacimli bir merkezdir ve Polonya'nın endüstriyel merkezinin derinliklerindeki dökme yük, metal ve konteyner trafiği için kapsamlı destek sağlar.
AB sınırlarının ötesinde
- Mostyska Konteyner Terminali: Ukrayna'nın Lviv bölgesindeki Mostyska köyünde yer alan bu terminal, Mostyska-II demiryolu sınır kontrol noktasının yakınında faaliyet göstermektedir. Ukrayna ve Avrupa demiryolu sistemleri arasında mal aktarımı için kritik bir nokta olarak hizmet vermektedir.
- MOST Lojistik Terminali: Polonya sınırında yer alan MOST Lojistik Terminali, hem Ukrayna hem de Avrupa limanlarına karayolu ve demiryolu ile bağlıdır. Tahıl, dökme yük ve diğer kargoların aktarılması için hizmet vermekte, ihracat, ithalat ve transit işlemlerini kolaylaştırmaktadır.
Ukrayna tarafı kapasitelerin gerisinde kalmıyor. Čop ve Batevo'da tahıl siloları, Mukachevo'da petrol ve yakıt depolama tesisleri, AB tarafından standart hat bağlantısı olan daha birçok terminal bulunmaktadır. Ayrıca Ukrayna'da hızlandırılmış modda üç ay içerisinde inşaat izni alma imkanı bulunmaktadır.
Rekabet ve kalkınma planları
Slovakya, Macaristan ve Polonya'daki terminaller, her biri yük trafiğini verimli bir şekilde çekmeyi ve yönetmeyi amaçlayan rekabetçi bir ortamda faaliyet göstermektedir. Kapasiteyi artırmak ve gelecekteki talepleri karşılamak için çeşitli geliştirme projeleri devam etmektedir:
Slovakya'da AB'den gelen 53 milyon Avroluk yatırım, Interport Košice'deki aktarma kapasitelerinin modernleştirilmesine yöneliktir. Aynı zamanda Slovak hükümeti Čierna nad Tisou terminalini stratejik yatırımı olarak belirtmiş ve sadece 90 kilometre uzaklıkta bir terminal için AB finansmanı talep etmiştir.
Macaristan'da Záhony bölgesi de demiryolu sınır bağlantılarının iyileştirilmesi, mevcut darboğazların giderilmesi ve altyapının geliştirilmesi için AB'den finansman talep etti.
Polonya'da, artan yük hacimlerini karşılamak için LHS hattı boyunca ilave aktarma tesislerinin geliştirilmesi planlanmaktadır.
Ukrayna'da ise Avrupa demiryolu ağına daha sorunsuz bir şekilde entegre olabilmek için Chop-Uzhhorod demiryolu gibi daha fazla standart hat inşa etme çalışmaları devam ediyor.
AB finansmanına ilişkin hususlar
Avrupa Birliği, sınır ötesi bağlantıların iyileştirilmesi ve ticaretin kolaylaştırılmasına odaklanarak, üye ülkeleri ile Ukrayna arasındaki ulaştırma altyapısını geliştirmek için önemli miktarda fon ayırdı. Haziran 2023'te Avrupa Komisyonu Polonya, Slovakya, Macaristan, Romanya ve Ukrayna/Moldova arasındaki sınır ötesi bağlantıların iyileştirilmesi için yaklaşık 250 milyon Avroluk bir yatırım yapılacağını duyurdu.
Ancak, bu fonların dağılımı, bazı bölgelerde potansiyel kapasite fazlalığı, diğer bölgelerde ise yetersiz hizmet kalabileceği konusunda soru işaretleri yaratmaktadır.
